Açık Pozisyon Nedir ve Nasıl Yönetilir?

Bir yatırım emri gerçekleştiğinde işiniz bitmez; aslında orada başlar. Satın aldığınız hisse, fon veya tahvil hesabınızda durduğu sürece sizin adınıza çalışan ama aynı zamanda risk taşıyan bir varlıktır. İşte bu durumu tanımlayan kavram açık pozisyondur. Kendi başına yatırım yapan biri için pozisyonları anlamak, iyi hisse seçmek kadar önemlidir: çünkü kazancı belirleyen şey çoğu zaman ne aldığınız değil, aldığınızı ne kadar süre ve hangi kurallarla elinizde tuttuğunuzdur.

Aşağıda önce açık pozisyonun ne anlama geldiğini ve hangi bileşenlerden oluştuğunu, ardından bu pozisyonları günlük hayatta nasıl takip edip yöneteceğinizi anlatacağım.

Açık Pozisyon Nedir?

Açık pozisyon, bir varlıkta hâlâ devam eden ve henüz sonlandırılmamış yatırımınızdır. Bir hisseyi aldınız ve satmadınız: o hissede açık bir pozisyonunuz var. Sattığınız anda pozisyon kapanır, kâr veya zarar kesinleşir. Kapanmadığı sürece kâr da zarar da “kâğıt üzerinde” kalır; piyasa fiyatı her gün değiştiği için tutar sürekli hareket eder.

Pozisyon nasıl açılır ve nasıl kapanır?

Pozisyon açmak, yatırım hesabınızdan bir alım emri girip bu emrin gerçekleşmesiyle olur. Kapatmak ise ters yönde işlem yapmaktır. Kısmi kapanış da mümkündür: 200 lot hissenin 100 lotunu satarsanız pozisyonunuz yarıya iner ama tamamen kapanmaz. Bu ayrım önemlidir, çünkü çoğu kişi “sattım” dediğinde aslında riskinin bir kısmını taşımaya devam ediyordur.

Bir poziyonun bileşenleri

Her açık pozisyonun sizin bilmeniz gereken birkaç temel verisi vardır:

• Ortalama maliyet: Farklı fiyatlardan aldıysanız, adet ağırlıklı ortalama giriş fiyatınız.
• Adet/miktar: Elinizde kaç lot, kaç pay veya kaç birim var.
• Güncel değer: Adet çarpı son piyasa fiyatı.
• Gerçekleşmemiş kâr/zarar: Güncel değer eksi maliyet. Kapatana kadar değişmeye devam eder.
• Portföy ağırlığı: Bu pozisyonun toplam portföyünüzün yüzde kaçı olduğu.

Son madde çoğu zaman en çok ihmal edilenidir. Yüzde 40’ı tek bir hissede duran bir portföy, o hisse ne kadar iyi olursa olsun çeşitlendirilmiş sayılmaz.

Uzun, kısa ve kaldıraçlı pozisyonlar

Fiyatın yükselmesinden kazanç bekleyerek varlık almak uzun pozisyondur; bireysel yatırımcıların büyük çoğunluğu bunu yapar. Fiyatın düşmesinden kazanç beklenen kısa pozisyonlar ve borçla büyütülmüş kaldıraçlı pozisyonlar ise farklı bir risk sınıfındadır: burada zarar teorik olarak yatırdığınız paranın ötesine geçebilir, teminat tamamlama çağrısı gelebilir. Marjla yatırım yapmanın riskleri ayrı bir başlık gerektirir; işin başındaysanız nakitle açtığınız sade pozisyonlarla kalmak en sağlıklı yoldur.

Açık Pozisyonları Yönetmek

Yönetim, pozisyon açılmadan başlar. “Ne zaman çıkacağım?” sorusunun cevabı yoksa aslında bir planınız değil, bir temenniniz vardır.

Pozisyon büyüklüğü ve risk sınırı

Önce her pozisyona ne kadar para ayıracağınıza karar verin. Basit bir yaklaşım: tek bir pozisyonun portföyün belirli bir yüzdesini aşmaması ve o pozisyonda kabul ettiğiniz zararın toplam sermayenizin küçük bir oranıyla sınırlı kalması. Örneğin 100.000 TL’lik bir portföyde tek pozisyona en fazla %10 ayırmayı ve bu pozisyonda %20’den fazla zarara izin vermemeyi seçerseniz, en kötü senaryoda sermayenizin %2’sini kaybedersiniz. Bu tür bir çerçeve, tek bir hatanın portföyü kalıcı olarak yaralamasını engeller.

Çıkış planı: zarar kes ve kâr al

Açık pozisyon için iki seviyeyi baştan yazın: hangi fiyatta veya hangi koşulda yanıldığınızı kabul edeceğiniz nokta ve hedefinize ulaştığınızı düşüneceğiniz nokta. Çıkış tetikleyicisi mutlaka fiyat olmak zorunda değildir; şirketin borçluluğunun bozulması, ana varsayımınızın geçersiz kalması ya da yatırım amacınızın değişmesi de geçerli sebeplerdir. Önemli olan kararı, fiyat hareketinin heyecanı içinde değil, sakin bir anda vermiş olmanızdır.

Takip disiplini ve pozisyon defteri

Pozisyonları günde on kez kontrol etmek yönetim değildir; gürültüdür. Uzun vadeli bir portföy için ayda bir düzenli gözden geçirme çoğu durumda yeterlidir. Bu gözden geçirmede basit bir tablo çok işe yarar: